De angst voor afwijzing is real!
We zien onszelf graag alsof we een vrij mens zijn die niet gevoelig is voor wat anderen van ons denken. Autonoom en weloverwogen in onze besluitvorming.
We blijven in die relatie, omdat het nog kans van slagen heeft.
We blijven dat werk (wat meer energie kost dan oplevert) doen, omdat het nu eenmaal verstandig is.
We stellen onze verlangens uit, omdat de timing nog niet goed is.
Maar meestal is de waarheid een stuk minder fraai en is de echte reden waarom we iets niet doen omdat de angst voor afwijzing eronder zit.
Bang om lastig/egoïstisch/arrogant over te komen.
Bang om iemand teleur te stellen of om zelf buiten de groep te vallen.
En dus houden we vast aan wat eigenlijk niet meer werkt.
Sociaal voelt dat veiliger dan de sprong naar de verandering die we graag zouden willen realiseren.
De angst voor afwijzing
Voor de meeste mensen is het pijnlijk om te erkennen dat ze keuzes maken vanuit de angst wat een ander ervan vindt. Zeker als je jezelf graag ziet als iemand die haar hart volgt.
Want dan moet je onder ogen komen dat niet angst voor mislukking je klein houdt, maar angst voor oordeel en om afgewezen te worden. Je bent niet bang voor de buitenwereld op zich, maar jouw verhouding tot de blik van de ander zit je in de weg.
Daar zit een psychologisch gegeven onder.
Namelijk dat een mens graag wil verbinden. We willen erbij horen, gezien worden, ergens veilig landen. Daar is niets mis mee. Sterker nog, zonder verbinding verschraalt een mens.
Maar dat is ook de plek waar het probleem ontstaat.
Zodra jouw gevoel van bestaansrecht afhankelijk wordt van hoe een ander naar je kijkt, begin je jezelf te verlaten.
De prijs van aangepast leven
Dan ga je jezelf aanpassen op wat acceptabel is en ontwikkel je een sociaal bruikbare versie van jezelf. Netjes. Begrijpelijk. Gewenst.
Een persona die je door het leven helpt, maar die je ook langzaam vervreemdt van wat er werkelijk in je leeft.
Van buiten ziet dat er vaak prima uit, want je functioneert. Je bent loyaal. Je stelt niet te veel teleur. Je houdt rekening met anderen. Je bent redelijk.
Maar van binnen slijt je weg, want het deel in jou dat gezien wil worden in zijn rauwheid, waarheid, grootsheid, honger, woede, zachtheid, verlangen en eigenzinnigheid krijgt geen plek.
Maar de delen van jou die niet geleefd mogen worden verdwijnen niet, ze zakken weg in je schaduw.
Wat je veroordeelt in de ander, wijst vaak terug naar jezelf
Dan wordt het projectie.
Dan ga je je ergeren aan mensen die vrijuit spreken. Dan vind je een ander te aanwezig, te veel, te gevoelig, te luid, te ambitieus, te zichtbaar.
En dat is niet omdat zij het probleem zijn, maar omdat zij iets leven wat jij jezelf nog verbiedt.
Dat is de vernederende kant van mens-zijn: we denken dat we reageren op de werkelijkheid, terwijl we vaak reageren op ons eigen onbekende gezicht.
Juist daarom is angst voor andermans oordeel zo’n verraderlijk thema. Omdat het zelden alleen over die ander gaat.
Het gaat ook over de innerlijke stemmen die in jou zijn gaan wonen.
De stem die zegt: doe maar gewoon, of: wie denk jij wel niet dat je bent? De stem die zegt: niet zeuren, wees bescheiden, maak jezelf niet te belangrijk, straks prikken ze door je heen.
Meer over projectie in het artikel wat is projectie
Veel van die stemmen zijn niet eens van jou
Veel van die stemmen voelen persoonlijk, maar dat zijn ze niet.
Ze dragen ook iets collectiefs. Generaties van schaamte, schuld en zelfafwijzing leven door in hoe wij naar onszelf kijken.
Zeker in een cultuur waarin bescheidenheid vaak moreel hoger wordt aangeslagen dan waarheid. Waar jezelf laten zien al snel verward wordt met jezelf verheffen. Waar grootsheid verdacht is, en trouw aan jezelf vaak pas geaccepteerd wordt als niemand er last van heeft.
Dus nee, angst voor oordeel is niet oppervlakkig. Het is niet gewoon een beetje onzekerheid.
Het raakt aan een existentiële angst: als ik echt laat zien wie ik ben, hoor ik er dan nog bij?
Dat is waarom zoveel mensen hun leven uitstellen.
Eigenlijk wachten ze niet op helderheid, maar op toestemming.
Toestemming van ouders die ze allang ontgroeid zijn, van een partner die hun leven niet kan legitimeren, van een markt, een familie, een vriendengroep, een oud zelfbeeld.
En ondertussen noemen ze dat geduld. Of timing. Of realisme.
Maar eigenlijk stellen ze uit, omdat angst regeert.
De gevolgen van zelfverraad
En daar wordt het nog uitdagender, want als jij te lang niet kiest voor wat in jou geleefd wil worden, ontstaat er van binnen een innerlijk schuldgevoel.
Een stille, knagende schuld van zelfverraad.
Je voelt dat je ergens niet meewerkt met je eigen leven. Dat je een waarheid kent waar je omheen beweegt. Dat je wéét wat je te doen hebt, maar het niet doet. Dat je blijft onderhandelen met iets wat allang beslist is in jou.
Veel mensen proberen dat gevoel weg te krijgen door zich nog beter aan te passen, harder te werken, aardiger gevonden te worden, beter uit te leggen of nog meer begrip voor anderen op te brengen.
Om uiteindelijk te ontdekken dat het allemaal niet helpt, want je ziel laat zich niet sussen met braafheid.
Verdoven is iets anders dan leven
Je kunt jezelf verdoven met perfectionisme, pleasen, controle, spirituele taal, eindeloos analyseren of de overtuiging dat je eerst nog even sterker, heler of zekerder moet worden.
Echter huist onder al die strategieën dezelfde vraag: durf je het risico te lopen dat niet iedereen je begrijpt?
Daar begint moed.
Voor mij is moed niet iets groots en heroïsch, maar veel simpeler dan dat.
- Een grens trekken zonder hem te verzachten, zodat niemand schrikt.
- Een keuze maken die niet uit te leggen valt aan mensen die jouw binnenwereld niet bewonen.
- Stoppen met vragen of het wel mag.
- Zichtbaar worden zonder eerst je rafelranden weg te poetsen.
- Toegeven dat wat je verlangt groter is dan wat je tot nu toe hebt toegestaan.
Maar moed is ook verdragen dat er mensen teleurgesteld raken wanneer jij stopt met jezelf verraden. En weet je; dat hoort bij emotioneel volwassen worden.
Loskomen van oordeel vraagt meer dan zelfvertrouwen
Wie werkelijk los wil komen van andermans oordeel, heeft dus niet alleen meer zelfvertrouwen nodig. Dat is te oppervlakkig.
Je hebt schaduwwerk nodig.
Je hebt te onderzoeken waar jij je eigen afwijzing hebt geïnternaliseerd. Waar jij jezelf kleiner houdt om geliefd te blijven. Waar jij jouw levenskracht hebt vastgezet in het beeld dat anderen van je zouden kunnen hebben.
Pas dan komt er energie vrij en stopt de buitenwereld met zoveel macht over je te hebben.
Tegelijkertijd blijven mensen gewoon iets van je vinden en zullen ze projecteren, interpreteren, reduceren, invullen en oordelen. Dat is onvermijdelijk.
Maar er is iets in jou verandert waardoor het niet meer bepalend voor je is.
Eigenlijk leef je dan niet langer vanuit de vraag: hoe kom ik over?
Maar vanuit: klopt dit met wie ik ten diepste ben?
Een leven waarin je stevig staat
Dat is een hele andere ervaring van het leven.
Niet zozeer gemakkelijker, maar wel echter.
En ja, dat kan eerst eenzaam voelen. Want ieder mens die werkelijk begint los te komen van het oordeel van de groep, verliest een oude huid. Je past niet meer vanzelf in de oude ordening. Je wordt minder voorspelbaar voor anderen. Minder manipuleerbaar ook.
Maar dat opent ook de deur naar een leven met ruggengraat waarin je niet langer wacht tot iedereen het begrijpt. Je hoeft jezelf niet meer op te offeren voor het comfort van de omgeving.
Je hoeft verbinding niet langer te kopen met zelfverloochening.
En je hoeft je dan niet meer af te vragen “wat ze van je zullen denken”, maar vraagt je veel meer af wat het je kost als je jouw leven blijft inrichten naar het antwoord op die vraag.
