Veel mensen komen op een punt in hun leven waarop ze ontdekken dat persoonlijke ontwikkeling niet per definitie leidt naar innerlijke rust of vrijheid.
Je hebt dan wel de boeken gelezen, trainingen gevolgd en misschien zelfs therapie gedaan. Dat maakt dat je begrijpt waarom je doet wat je doet: je kent je patronen en je herkent je valkuilen. En toch loop je opnieuw tegen dezelfde thema’s aan.
Uit ervaring weet ik hoe ontmoedigend dat kan voelen. En uit ervaring weet ik ook dat dit juist een teken is dat je dichter bij je kern komt.
Werkelijke ontwikkeling heeft weinig te maken met jezelf fixen en veel meer met jezelf ten volle ervaren.
En hoewel dat aantrekkelijk kan klinken, vraagt het ook iets van je waar veel mensen liever met een boog omheen lopen.
Want hoe dichter je bij jezelf komt, hoe moeilijker het wordt om jezelf nog voor de gek te houden. En stop je daar daadwerkelijk mee dan verlies je bepaalde illusies, (schijn)zekerheden, relaties en vaak ook: het beeld van wie je dacht dat je was.
Het goede nieuws is dat die ruimte ook weer opgevuld wordt: met meer leven, rust en innerlijke vrijheid (ja hoor, uiteindelijk dan toch die innerlijke rust ;)).
De vraag is alleen: ben je bereid om daar de prijs voor te betalen?
Het moment waarop het oude niet meer werkt
Vrijwel iedereen begint een innerlijke zoektocht vanuit ongemak; een terugkerend relatiepatroon, een gevoel van leegte, een conflict dat steeds terugkomt, een verlangen dat zich niet laat wegdrukken.
Aanvankelijk hopen we dat het probleem verdwijnt wanneer we het begrijpen.
Maar het leven werkt meestal anders.
Want wat je eerst als probleem zag, blijkt eigenlijk een boodschapper van je psyché te zijn die je aandacht probeert te vragen voor iets dat van binnenuit geleefd wil worden.
Persoonlijke ontwikkeling begint dus, in meer of mindere mate, meestal met een crisis. De meeste mensen ervaren dat als hoogst ongemakkelijk.
Maar juist die crisis zorgt ervoor dat het bewustzijn groeit. In de Jungiaanse psychologie wordt beschreven hoe het ego zich ontwikkelt doordat de oorspronkelijke vanzelfsprekendheid wordt verstoord. Zonder verstoring geen bewustwording. Zonder bewustwording geen groei.
De ontmoeting met alles wat je liever niet bent
Wanneer je aandacht verschuift van de buitenwereld naar de binnenwereld ontstaan er vaak confronterende ontdekkingen.
Veel van wat je raakt wil je namelijk iets over jezelf vertellen. Juist de situaties en mensen die je maar bezig blijven houden willen je iets vertellen: die irritante collega bijvoorbeeld of die zelfverzekerde partner van je vriendin.
Voor de meesten van ons is het flink schrikken om te ontdekken wat het over jou wil zeggen. In de kern dragen zij iets wat je van jezelf onvoldoende hebt ontwikkeld of misschien wel hebt afgewezen.
Dat is de reden waarom projecties zo waardevol zijn.
Ze laten zien waar psychische energie vastzit.
Zolang een eigenschap buiten jezelf wordt bevochten of bewonderd, is die energie niet volledig beschikbaar voor je eigen leven. Pas wanneer je haar terugneemt ontstaat er meer vrijheid.
Het voordeel daarvan is dat je minder afhankelijk wordt van wat anderen doen. Het nadeel is dat je afscheid hebt te nemen van het idee dat al je problemen buiten jezelf liggen.
En dat is vaak veel uitdagender dan het op papier klinkt.
Waarom inzicht nog geen verandering is
Veel mensen komen uiteindelijk op een punt waarop ze hun eigen geschiedenis uitstekend kunnen uitleggen. Ze kunnen heel goed uitleggen waarom ze pleasen, perfectionistisch zijn, moeite met grenzen hebben of zich zo gemakkelijk aanpassen.
En interessant genoeg maakt het feit dat ze het goed kunnen uitleggen vaak niet dat er ook daadwerkelijk iets verandert.
Met inzicht alleen verandert zelden een leven.
Werkelijke verandering ontstaat wanneer een inzicht langzaam afdaalt van hoofd naar leven.
Wanneer het zichtbaar wordt in gedrag, keuzes, relaties en hoe je reageert wanneer je geraakt wordt.
Dat integratieproces verloopt veel trager dan de meeste mensen hopen.
Maar juist doordat het tijd nodig heeft wordt een patroon verandering ook daadwerkelijk duurzaam. Je wordt als het ware steeds meer wie je in essentie bedoeld bent te zijn.
De rouw die bijna niemand verwacht
Een van de minst besproken aspecten van innerlijke ontwikkeling is rouw.
En dat behoudt zich allerminst tot een rouwproces van hetgeen je hebt meegemaakt in je leven.
Worden wie je bedoeld bent te zijn betekent ook rouwen om dat wat niet geleefd is, kansen die je niet hebt genomen, relaties waarin je jezelf verloor en jaren waarin je vooral bezig was met overleven.
In de Jungiaanse psychologie wordt beschreven dat veel schuldgevoelens uiteindelijk niet gaan over wat je verkeerd hebt gedaan, maar over het feit dat je jezelf onvoldoende hebt geleefd. Wanneer je dat begint te zien, ontstaat vaak een diep rouwproces.
Dat is voor velen ook het teken dat ze eerlijker naar zichzelf beginnen te kijken.
Het voordeel daarvan is dat je jezelf niet langer hoeft te misleiden.
Het nadeel is dat sommige waarheden pijn doen.
En dat je die pijn niet kunt overslaan.
De eenzaamheid van je eigen stem vinden
Wanneer je verandert, veranderen relaties vaak voelbaar mee:
Sommige gesprekken beginnen leeg aan te voelen.
Sommige contacten worden minder vanzelfsprekend.
Sommige mensen reageren anders op je wanneer je duidelijker wordt.
Dat kan een gevoel van verlies geven, omdat je niet langer dezelfde rol vervult die je altijd hebt aangenomen.
Veel mensen ontdekken pas hoe sterk een oude identiteit was wanneer ze ermee stoppen. En dat stoppen vraagt moed.
Want je eigen stem vinden betekent soms dat anderen moeten wennen aan wie je werkelijk bent. Daarnaast is het geen rechte lijn waarin je loopt, dus je gaat ook vallen en lessen leren. Niet iedereen kan je in dat proces zien.
Het voordeel van dat proces echt aangaan is meer innerlijke waarheid.
Het nadeel is dat niet iedereen met je meebeweegt.
Ik schrijf hier in artikel vriendschap loslaten meer over.
Het moment waarop het leven lichter wordt
Tot hier klinkt ontwikkeling misschien als een zwaar proces.
En laat ik eerlijk zijn, in aanvang is het dat soms ook, maar er komt vaak een omslagpunt. Het moment dat je met andere ogen leert kijken naar wat zich aandient in je leven.
Je hoeft jezelf dan niet meer te fixen, of te vechten tegen het feit dat de thema’s in je leven iedere keer weer terug zullen komen (same devil, different level). Je weet: je bent nooit “klaar” en dat hoeft ook niet.
Daar gaat het namelijk niet over.
Wanneer je op dat punt aan bent gekomen ontstaat er ruimte voor nieuwsgierigheid. Waar je vroeger dacht: “Waarom overkomt mij dit weer?” Ontstaat ruimte voor de vraag: “Interessant. Wat probeert het leven me nu te laten zien?”
Dat lijkt een klein verschil, maar psychologisch is het enorm.
Nieuwsgierigheid is namelijk een houding die ontwikkeling mogelijk maakt. Kinderen hebben bijvoorbeeld een natuurlijke nieuwsgierigheid die essentieel blijft voor groei en bewustwording. Wanneer die nieuwsgierigheid verdwijnt, stagneert ontwikkeling.
Wanneer die nieuwsgierigheid terugkomt beginnen veel mensen meer plezier te ervaren in hun innerlijke proces.
Wanneer je leert samenwerken met je patronen
Een andere mooie verschuiving ontstaat wanneer je stopt met proberen jezelf te verslaan. Veel mensen behandelen hun patronen als vijanden waar ze vanaf willen.
Maar wat als die patronen niet verdwijnen?
Wat als ze levenslang onderdeel blijven van je menselijke ervaring?
Volgens mij wordt de vraag dan anders:
Niet: hoe kom ik ervan af?
Maar: hoe werk ik ermee samen?
Dezelfde thema’s keren immers terug, omdat het leven werkt in spiralen.
Je komt telkens opnieuw langs hetzelfde thema.
Alleen vanaf een andere plek met meer bewustzijn, ervaring en daardoor ook meer keuzevrijheid.
Wanneer je gaat samenwerken met je patronen ontstaat er een zekere speelsheid.
Je herkent jezelf sneller en ziet eerder wat er gebeurt.
Daardoor hoef je minder lang vast te zitten en kun je misschien wel glimlachen wanneer je jezelf weer tegenkomt.
Het leven wordt niet eenvoudiger, maar wel rijker
Veel mensen hopen dat innerlijke ontwikkeling uiteindelijk leidt tot een permanent gevoel van rust.
Spoiler alert: het leven blijft leven.
En daar horen verliezen, conflicten, teleurstellingen en afscheid bij.
Wat verandert is de manier waarop je ermee omgaat. Je ontwikkelt als het ware een steviger centrum waardoor je minder snel wordt meegesleurd in negativiteit, het maakt je minder afhankelijk van bevestiging en ook je angsten kun je aan.
Het onbewuste verdwijnt niet, maar er ontstaat een levende relatie tussen bewustzijn en onbewuste impulsen. Je wordt niet meer volledig geregeerd door wat zich aandient, maar kunt ermee in dialoog gaan.
Dat maakt het leven niet per se makkelijker, maar wel rijker en echter.
Het goud uit je binnenwereld
Misschien is de grootste misvatting wel dat persoonlijke ontwikkeling bedoeld is om een betere versie van jezelf te worden.
Volgens mij gaat het veel meer over steeds minder energie kwijt zijn aan het in stand houden van een beeld dat niet (meer) klopt. Dat betekent dat je jouw projecties hebt terug te nemen, zodat er meer ruimte ontstaat voor het leven van je leven.
Je hoeft niet meer voortdurend te proberen iemand te zijn die je niet bent en kunt daardoor steeds meer thuiskomen bij degene die je al die tijd bedoeld bent te zijn.
En op die reis ontdekt je misschien wel dat het een slecht idee is om te streven naar “er zijn”, omdat het de bedoeling is om plezier in de innerlijke reis te krijgen.
