wat is schaduwwerk

Wat is schaduwwerk en hoe ga je met je schaduw om?

Het onbewuste

Schaduwwerk is een begrip van de Zwitserse psychiater Carl Jung. Het is dan ook een begrip waar ik in mijn opleiding Jungiaanse Psychologie veel mee werk. Om een completer mens te worden en trouw te blijven aan het bewandelen van jouw unieke levenspad is het contact met je schaduw essentieel. Schaduwwerk helpt je namelijk om de verborgen stukken van je persoonlijkheid te ontdekken en stelt je in staat om daar vervolgens mee om te gaan. Wat het precies is, hoe je in contact met je schaduw kunt komen, hoe ermee om te gaan en wat het resultaat is deel ik in dit artikel.

Geen lezer? Ik heb ook een podcast aflevering opgenomen over schaduwwerk

Wat is je schaduw?

Naast ons bewustzijn hebben we allemaal een onbewuste. En dat onbewuste kun je in de kern onderverdelen in twee lagen: persoonlijk onbewuste en collectief onbewuste. Het collectief onbewuste is vervolgens weer op te delen in 7 lagen; de centrale kracht, dierlijke voorouders, menselijke voorouders, volksgroepen, natie, stam en de familie laag.

Het verschil tussen het persoonlijk onbewuste en het collectief onbewuste is dat je persoonlijk onbewuste niet gedeeld wordt met anderen. Het persoonlijk onbewuste is uniek en alleen van jou. Het is een plek waar we o.a. vervelende gebeurtenissen naar verdringen die vaak schaamte, schuld of schande betreffen. Jung noemde het persoonlijk onbewuste ook wel ‘je schaduw’.

Eigenlijk zijn we ons maar van een piepklein deel van onze schaduw bewust. Het overgrote deel van de schaduw ontkennen we en laten we niet toe in ons bewustzijn. Daar zijn we onwetend over echter verdwijnen de schaamte, schuld en schande ervaringen die we daar naartoe verbannen nooit. Alles wat in de schaduw staat blijft altijd verborgen in je persoonlijk onbewuste en kleeft aan je zoals een schaduw aan het zonlicht.

Hoe herken je jouw schaduw?

Van jongs af aan wordt ons geleerd om alleen de mooie kanten van onszelf te delen met de wereld. Het onschuldige, vriendelijke, slimme en mooie gezicht. Die andere kant, onze schaduwkant, verhullen we het liefst. Nog vaker doen we alsof we die donkere kant niet in ons hebben, maar zien we hem wel heel duidelijk bij een ander. De schaduw is te herkennen aan die gevoelens die door de maatschappij afgekeurd worden zoals jaloezie, woede, lust, hebzucht. En die eigenschappen uitten zich vervolgens vaak weer in gedrag waar een maatschappelijk oordeel op ligt zoals luiheid, afhankelijkheid, agressie en ook in verslavingen. Kortom, zaken waar we ons over het algemeen ontzettend voor (moeten) schamen of schuldig over (moeten) voelen.

Uitingen van de schaduw

Als onze schaduwkant geen plek krijgt in ons leven dan gaat het zijn eigen leven leiden.

Misschien herken je dat wel dat je dingen hebt gezegd of gedaan waarvan je achteraf denkt: ‘wat heb ik nu weer gezegd?’ of ‘dat was niet handig’. Je had ‘even’ geen controle over jezelf en voor je het wist vertoonde je het gedrag waar je je schuldig over voelt of schaamte over ervaart. Die misplaatste grappen, dat leugentje, een sarcastische opmerking, dat slippertje, toch die sigaret opsteken, je kind of partner afsnauwen of je laten gaan in al dat verleidelijke ongezonde eten terwijl je toch echt zo goed bezig was met gezonde voeding. Wanneer dit gebeurt dan neemt je schaduw het over, je verborgen gezicht. Hoe meer je die kant van jezelf negeert of afwijst, hoe sterker hij zich gaat uiten naar de wereld. We kunnen dan zeggen “ah, ja, maar ik had een wijntje op. Daar lag het aan” of “niemand kan altijd en alleen maar gezond eten” maar de realiteit is dat je schaduw op de deur klopt en onrust veroorzaakt. De vraag is, ga je luisteren? Of blijf je hangen in ontkenning?

Alles wat je onderdrukt wil naar het licht

Je draagt je schaduw altijd bij je en dat doe je dus onbewust. Volgens Jung schuilt in eenieder van ons het natuurlijke verlangen om zijn/haar ware Zelf aan de wereld te tonen. En met Zelf wordt ook die schaamte, schuld en schande stukken bedoeld die we naar de schaduw verbannen hebben. Het Zelf wil gezien, gehoord en erkend worden. Dat is een gezond en natuurlijk verlangen waarvan het ingrijpende gevolgen kan hebben als je het jeZelf niet toestaat om die stukken aan de wereld te tonen.

Dat gezegd hebbende, gaat het er niet om dat die situaties met iedereen of heel groots gedeeld hoeven te worden. Het gaat erom dat het een plek in je leven mag innemen.

Je mag ervan uitgaan dat alles wat je onderdrukt vroeg of laat in je leven weer opduikt. In aanvang laat de schaduw zich zien in kleinere vormen, zoals hierboven beschreven: ongepaste opmerkingen en gedrag waar je geen controle over hebt. En als je daar dan niet voor openstaat om het te onderzoeken en in te sluiten dan kan de schaduw zichzelf laten zien in een ‘demonische vorm’. En met demonische vorm bedoelt Jung een vorm die je leven volledig op z’n kop kan zetten. Denk aan een ziekte, een burn-out, een relatiebreuk of een andere catastrofale gebeurtenis die je ‘normale’ leven verstoord. Als je dus in zo’n situatie terecht bent gekomen dan is het volgens Jung de schaduw die op je deur klopt en aandacht op eist om het onderdrukte stuk van jeZelf in het licht te zetten.

Een band opbouwen met je schaduw

De schaduw treedt indirect op en gaat schuil in een slecht humeur, geen controle hebben over je gedrag, die sarcastische opmerkingen en grappen. Als je op een punt gekomen bent dat je niet meer zo overmand wilt worden door je schaduw dan is het verstandig om je schaduw te onderzoeken en een band met je schaduw op te bouwen. Dat betekent dat je de taal van het onbewuste mag leren spreken. Het onbewuste laat van zich o.a. horen in je projecties, fantasieën, obsessieve gedachten en in je dromen. Wanneer je leert om de boodschappen vanuit je onbewuste te interpreteren krijg je steeds meer zicht op je schaduw. Je ontdekt wat erin je onbewuste leeft en welke ontwikkeling het wil maken om meer in balans te komen, zodat je vervolgens je eigen pad in het leven kunt bewandelen. En dat is dan ook precies wat het onbewuste wil; dat alles van je Zelf er mag zijn, zodat je jouw unieke levenspad kunt bewandelen.

Wat is schaduwwerk

Schaduwwerk doen betekent de onderdrukte stukken van jeZelf in het licht zetten om te voorkomen dat het je overvalt en je leven gaat besturen -bijvoorbeeld door catastrofale gebeurtenissen. Dat klinkt duidelijk, maar makkelijk is schaduwwerk vaak niet. De confrontatie met de schaduw heeft namelijk nogal wat voeten in aarde, want je ego gaat zich er geheid mee bemoeien. Je ego is namelijk je sociale identiteit, je zelfbeeld, en die zal alles in het werk stellen om zichzelf in stand te houden en ‘gezichtsverlies’ te voorkomen. Bij schaduwwerk gaat het erom dat je leert om het ego en het Zelf samen te laten werken met als doel; heelheid, een compleet mens worden.

Het belang van een groot ego

Het ego is dus zeker niet slecht. Sterker nog, het ego is jouw instrument om keuzes mee te maken en je in de wereld te oriënteren. Die wil je niet verbannen uit je leven, maar die wil je wel opvoeden en groter maken. Een groot ego heeft namelijk een ruimer bewustzijn, zicht op verborgen stukken en kan zich daardoor veel beter oriënteren in de wereld én veel betere keuzes maken.

Vanuit verschillende spirituele stromingen wordt het ego als iets negatiefs neergezet, iets wat slecht is, maar Jung was het daar niet mee eens. Jung vierde het ego zelfs en gaf aan dat deze niet groot genoeg kon zijn. Daarentegen is het volgens Jung de schaduw die we zo klein mogelijk mogen maken. En dat is waar schaduwwerk bij helpt; licht werpen op de verborgen stukken in jezelf, zodat deze je niet meer onbewust kunnen besturen.

Omgaan met je schaduw

Wanneer je de confrontatie met je schaduw aangaat, en dus de verdrongen en verborgen stukken van jezelf ophaalt uit de schaduw, is het vervolgens zaak om met die stukken om te leren gaan. We zijn namelijk van jongs af aan zo geconditioneerd om ons te schamen voor die verborgen stukken of ons er schuldig over te voelen. Of te wel; het is ons geleerd om stukken van onszelf af te wijzen en te verdringen i.p.v. dat ons geleerd wordt ermee om te gaan en deze te integreren. Leren omgaan met de schaduw betekent dus het doorbreken van patronen en overtuigingen die we al heel lang bij ons dragen.

Het is ons in het Westen geleerd om productief, extravert, snel en ambitieus te zijn. Dat terwijl de schaduw het van je eist om je langzaam te bewegen, je naar binnen te richten, geduldig te zijn, mededogen te tonen en behoedzaam te zijn.

Dus naast het afbreken van ingesleten patronen en overtuigingen vraagt het omgaan met je schaduw dus het tegenovergestelde van hetgeen we maatschappelijk voor aangemoedigd worden: krachtige, snelle voorwaartse bewegingen.

Daar niet meer in meegaan zet voor de meesten van ons ook veel in beweging. En in aanvang ervaar je dat vaak niet als positief, want wanneer jij dingen anders gaat doen heeft dat een direct effect op je omgeving en je relaties.

Er zijn absoluut geen shortcuts om je Zelf en je ego samen te laten werken. De schaduw is een veeleisende leermeester die je op je knieën laat gaan als je hem niet serieus neemt.

Lees meer over persoonlijke ontwikkeling en het effect op je relaties in het artikel: vriendschap loslaten.

Resultaat van schaduwwerk

Bij schaduwwerk gaat het er niet om dat je verdrongen stukken aanvaard als de ‘slechte’ kant van jezelf, maar dat je die stukken ophaalt en integreert zodat je een completer mens wordt. En als je dat doet is het resultaat altijd -ja, echt ‘altijd’ volgens Jung- dat je waarachtige Zelf tevoorschijn komt, inclusief verborgen gaven en talenten, en je leven op magische wijze verandert. Je wordt een ‘heel’ mens met als gevolg dat je jouw unieke levenspad echt kunt bewandelen.

Schaduwwerk ontmanteld namelijk jouw zelfdestructieve gedrag en stelt je in staat om je eigen koers in het leven te varen op een waarachtige manier. Helemaal zoals je in je kern bent.

Wat staat er in mijn schaduw?

Omdat je je eigen schaduw meestal niet kunt zien is schaduwwerk iets wat je met een ander doet; een coach, mentor en/of therapeut. Maar als je ervoor openstaat en heel eerlijk naar jezelf durft te kijken kun je ook in samenspel met een ander je bewust worden van de verborgen stukken van jezelf. Dat vraagt het dus wel van je om heel eerlijk naar jezelf te zijn over die stukken die schaamte, schuld of schande betreffen. Om je hierin op weg te helpen heb ik zorgvuldige een serie van e-mails geschreven met opdrachten en inzichten die je helpen om zicht te krijgen op je schaduw. Je kunt je hieronder aanmelden voor deze e-maillijst.

Ik wens je een mooie verdiepende ontmoeting met jezelf toe!

Previous post
Vriendschap loslaten? Persoonlijke ontwikkeling en het effect op je relaties
Next post
Zelfregie: ontwikkel persoonlijk leiderschap en neem regie over je leven

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Dit is een verplicht veld
Dit is een verplicht veld
Geef een geldig e-mailadres op.